آیا تا به حال احساس کرده‌اید گوش‌هایتان خارش می‌گیرد، قرمز می‌شوند یا پوستشان پوسته‌پوسته می‌شود؟ این علائم ممکن است نشانه‌ای از اگزمای گوش باشند؛ مشکلی که اگرچه شایع است، اما بسیاری از افراد آن را جدی نمی‌گیرند. اگزمای گوش نه تنها باعث ناراحتی و خارش می‌شود، بلکه در صورت بی‌توجهی می‌تواند به التهاب شدید، عفونت و حتی کاهش شنوایی منجر شود.

در این مقاله از سمعک فاطمی، با دنیای کوچک اما حساس گوش‌ها آشنا می‌شویم: از علل و انواع اگزما گرفته تا روش‌های درمان، داروهای تجویزی و نکات مراقبتی خانگی. اگر می‌خواهید راه‌های پیشگیری و کنترل خارش و التهاب گوش را به‌طور کامل بشناسید و از ایجاد مشکلات بیشتر جلوگیری کنید، تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.

اگزمای گوش چیست؟

اگزمای گوش یکی از مشکلات پوستی شایع است که می‌تواند در مجرای گوش خارجی یا حتی اطراف لاله گوش دیده شود. این بیماری اغلب با خارش، قرمزی، تحریک‌پذیری و گاهی درد همراه است. شدت آن هم متفاوت است؛ گاهی فقط خشکی و التهاب خفیف دیده می‌شود و در بعضی افراد، آسیب‌های پوستی عمیق‌تر ایجاد می‌شود.

همان‌طور که اگزما می‌تواند در بخش‌های مختلف بدن بروز کند، در ناحیه گوش هم احتمال آن وجود دارد؛ مخصوصاً در کانال گوش، اطراف لاله گوش، محل اتصال گوش به صورت و حتی گردن. نکته مهم این است که تشخیص و درمان به‌موقع مانع از پیشرفت و گسترش بیماری می‌شود. اگر در همان مراحل اولیه اقدام کنیم، درمان ساده‌تر و سریع‌تر خواهد بود، اما بی‌توجهی به آن می‌تواند باعث بدتر شدن علائم و درگیری نواحی بیشتر شود.

چرا اگزمای گوش ایجاد می‌شود؟

علت دقیق این بیماری هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما تحقیقات نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و حساسیت‌های پوستی در بروز آن نقش دارند. در واقع زمانی که پوست نسبت به مواد محرک یا آلرژن‌ها واکنش شدید نشان می‌دهد، سد محافظتی آن تضعیف شده و زمینه برای التهاب و خشکی فراهم می‌شود.

عواملی که احتمال ابتلا به اگزمای گوش را افزایش می‌دهند:

• داشتن سابقه خانوادگی یا شخصی آلرژی، آسم یا اگزما

• تماس مکرر گوش با مواد شیمیایی محرک مانند رنگ مو یا محلول‌های فر دائم

• استفاده طولانی‌مدت از وسایلی مثل سمعک، هدفون یا کلاه شنا که باعث تعریق یا اصطکاک پوست گوش می‌شوند

• استفاده از گوشواره‌های حاوی نیکل پس از سوراخ کردن گوش

• ابتلا به برخی عفونت‌ها مانند گوش شناگر

• قرار گرفتن در معرض تغییرات ناگهانی دما یا آب‌وهوای بسیار خشک و سرد

شبه‌اگزمای گوش چیست؟

گاهی اوقات حساسیت پوستی در گوش بدون اینکه عامل تحریک‌کننده مشخصی وجود داشته باشد بروز می‌کند. در چنین شرایطی به جای «اگزما» از اصطلاح علمی شبه‌اگزمای گوش یا به انگلیسی aural eczematoid dermatitis استفاده می‌شود.

این نوع از التهاب پوستی معمولاً در دو گروه از افراد بیشتر دیده می‌شود:

• کسانی که پوست سبورئیک (پوستی چرب همراه با التهاب و قرمزی) دارند.

• افرادی که سابقه ابتلا به بیماری‌های پوستی التهابی مثل پسوریازیس دارند.

اگزمای تماسی گوش یا درماتیت تماسی

وقتی پوست گوش با برخی مواد تحریک‌کننده تماس مستقیم پیدا کند، ممکن است دچار واکنش آلرژیک یا التهابی شود. به این حالت درماتیت تماسی گوش می‌گویند.

برخی از مواد محرک رایج عبارتند از:

• صابون‌ها، شامپوها و شوینده‌های بدن

• رنگ مو و مواد شیمیایی آرایشی

• جواهرات و زیورآلات فلزی (به‌ویژه حاوی نیکل)

نشانه‌های اگزمای گوش

علائم اگزمای گوش در افراد مختلف شدت و شکل متفاوتی دارد، اما تقریباً همیشه با خارش همراه است. از جمله نشانه‌های رایج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خشکی و ترک‌خوردگی پوست

• بروز تاول یا تغییر رنگ پوست (در پوست روشن، قرمزی و در پوست تیره‌تر، رنگ خاکستری، قهوه‌ای یا حتی بنفش)

• ضخیم و ناهموار شدن پوست با ظاهری چرمی یا پوسته‌پوسته

• تورم اطراف گوش

• احساس زنگ زدن گوش (وزوز) یا کاهش شنوایی

• ترشحات غیرطبیعی یا مایع از پوست گوش در صورت عفونت

شدت و عوارض اگزمای گوش

در بیشتر افراد، علائم اگزما خفیف تا متوسط است. اما در برخی موارد، مخصوصاً زمانی که خارش شدید وجود دارد، مشکلات جدی‌تر بروز می‌کند، از جمله:

• قرمزی و تورم بیشتر یا تیره شدن پوست گوش

• خشکی شدید همراه با حساسیت بالا

• ایجاد لکه‌های پوسته‌پوسته و ضخیم شدن پوست با قوام غیرطبیعی

• ترک‌های پوستی همراه با خونریزی خفیف یا ترشحات شفاف

• عفونت پوستی، خصوصاً در داخل کانال گوش

چرا نباید گوش دچار اگزما را بخارانیم؟

بیشتر افراد به دلیل خارش آزاردهنده، ناخودآگاه گوش خود را می‌خارند؛ اما این کار التهاب را بدتر کرده و حتی می‌تواند باعث خونریزی و عفونت شود. به همین دلیل متخصصان گوش و حلق و بینی توصیه می‌کنند که از دستکاری ناحیه مبتلا خودداری کنید و در صورت بروز علائم، خیلی زود به پزشک مراجعه نمایید.

آیا کودکان هم به اگزمای گوش مبتلا می‌شوند؟

قطعاً بله. کودکان و نوزادان به‌خصوص در سنین پایین‌تر، پوست حساس‌تری دارند و ممکن است به دلایل مختلفی دچار اگزمای گوش شوند. این دلایل می‌تواند شامل آلرژی‌های غذایی، عوامل محیطی مانند گردوغبار یا تماس با مواد شوینده باشد.

درماتیت گوش در کودکان معمولاً با قرمزی، خارش، پوسته‌ریزی و گاهی ترشح همراه است. اگرچه این وضعیت می‌تواند برای والدین نگران‌کننده باشد، اما کاملاً غیرمسری است و از یک کودک به کودک دیگر منتقل نمی‌شود. تشخیص سریع و به‌موقع توسط پزشک متخصص کودکان یا پوست، می‌تواند از تشدید علائم یا بروز عفونت ثانویه جلوگیری کند.

انواع درماتیت گوش

اگزمای گوش یا ear eczema می‌تواند به شکل‌های مختلف ظاهر شود و بسته به علت زمینه‌ای، علائم متنوعی داشته باشد:

• درماتیت تماسی: شایع‌ترین نوع؛ بر اثر تماس با مواد تحریک‌کننده مثل فلزات گوشواره، شامپوها یا هدفون ایجاد می‌شود.

• درماتیت سبوره‌ای: بیشتر در افراد با پوست چرب دیده می‌شود و معمولاً با شوره اطراف گوش همراه است.

• اگزمای آتوپیک: ناشی از عوامل ژنتیکی و حساسیت‌زاها است و در کودکان شایع‌تر است؛ می‌تواند به ناحیه گوش نیز سرایت کند.

تشخیص دقیق نوع اگزما، کلید شروع درمان مؤثر است.

اگزمای آتوپیک گوش

این نوع شایع‌ترین شکل اگزما است که به آن درماتیت آتوپیک نیز گفته می‌شود. در این حالت، پوست به شدت نسبت به عوامل محیطی حساس شده و واکنش‌هایی مانند التهاب، تغییر رنگ و خارش ایجاد می‌کند.

اگزمای استئاتوتیک گوش

این نوع بیشتر در افراد مسن دیده می‌شود و معمولاً ناشی از تغییرات آب‌وهوایی مانند سرما، باد یا کاهش رطوبت است. همچنین، تماس با موادی مثل پشم، صابون‌های قوی یا شامپوهای نامناسب می‌تواند آن را تشدید کند.

اگزمای کانال گوش (درماتیت سبورئیک)

درماتیت سبورئیک معمولاً کانال گوش را درگیر می‌کند اما گاهی پشت گوش هم ظاهر می‌شود. این نوع اگزما نواحی دارای غدد چربی فعال را تحت تأثیر قرار می‌دهد و زمانی ایجاد می‌شود که سیستم ایمنی بدن نسبت به مخمری که به طور طبیعی روی پوست زندگی می‌کند، واکنش بیش‌ازحد نشان دهد.

درماتیت تماسی (اگزمای آلرژیک گوش)

این نوع زمانی رخ می‌دهد که پوست گوش با یک ماده حساسیت‌زا یا آلرژن تماس پیدا کند و واکنش آلرژیک نشان دهد. حتی ممکن است بدن نسبت به موادی که سال‌ها استفاده شده، ناگهان حساس شود.

برخی آلرژن‌های رایج شامل:

• شامپو و محصولات مراقبت از مو

• لوازم آرایشی و محصولات پوستی

• جواهرات (به‌ویژه گوشواره‌های نیکل‌دار)

• سمعک، هدفون و گوشی‌های تلفن همراه

• قطره‌های گوش و سایر مواد شیمیایی

گوش شناگر (اوتیت خارجی) و ارتباط با اگزما

هرچند گوش شناگر نوعی اگزما محسوب نمی‌شود، اما وجود اگزما می‌تواند زمینه‌ساز آن باشد. وقتی آب، شامپو یا صابون در کانال گوش گیر کند، محیط برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌شود. همچنین، خاراندن گوش یا استفاده از سواب‌های پنبه‌ای می‌تواند به پوست آسیب زده و خطر عفونت را افزایش دهد.

تشخیص اگزمای گوش

برای تشخیص اگزمای گوش، کافی است فردی که علائم خارش، قرمزی، پوسته‌ریزی یا ترشح را تجربه می‌کند، به یک پزشک متخصص مراجعه نماید. دکتر علی کوهی، فارغ‌التحصیل دانشگاه استنفورد آمریکا و متخصص جراحی گوش، در تهران می‌تواند در تشخیص و درمان این مشکل به بیماران کمک کند.

معمولاً پزشک با گرفتن شرح حال دقیق بیمار و معاینه فیزیکی گوش، تشخیص اگزما را مطرح می‌کند. در معاینه، پزشک با دقت وضعیت پوست کانال و لاله گوش را بررسی می‌کند و گاهی از ابزارهای بزرگ‌نمایی مانند میکروسکوپ معاینه گوش استفاده می‌کند تا جزئیات دقیق‌تر دیده شوند.

همچنین پزشک درباره علائم و سابقه تماس با مواد حساسیت‌زا از بیمار پرسش می‌کند. پاسخ دقیق بیمار می‌تواند نقش مهمی در تشخیص نوع اگزما داشته باشد. در برخی موارد نیز برای تعیین دقیق نوع اگزما یا شناسایی ماده حساسیت‌زا، تست‌های پوستی یا آلرژی انجام می‌شود.

نتایج حاصل از شرح حال، معاینه و آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا تشخیص درست و درمان مؤثر را تعیین کند.

انواع اگزمای گوش و ویژگی‌ها

داروهای تجویزی برای اگزمای گوش

پزشک متخصص بسته به شدت و نوع اگزمای گوش، ممکن است یک یا چند دارو را تجویز کند. استفاده خودسرانه از این داروها بدون مشورت پزشک توصیه نمی‌شود.

گزینه‌های دارویی رایج شامل:

• کرم‌ها یا پمادهای استروئیدی برای کاهش التهاب پشت گوش یا چین‌های آن

• داروهای ضد قارچ همراه با استروئیدها برای درمان درماتیت سبوره‌ای

• قطره‌های استروئیدی برای کنترل اگزما در داخل کانال گوش

• قرص‌ها یا تزریق‌های استروئیدی در موارد شدید

• مهارکننده‌های کلسینورین (مثل Protopic و Elidel) که بدون استروئید، پروتئین‌های مسئول التهاب را مهار می‌کنند

در برخی موارد، فتوتراپی یا نوردرمانی با اشعه ماوراءبنفش نیز می‌تواند التهاب پوست را کاهش دهد.

درمان‌های طبیعی و خانگی

برای کاهش خارش و التهاب، برخی روش‌های خانگی می‌توانند کمک‌کننده باشند:

• استفاده از کرم یا پماد هیدروکورتیزون روی نواحی درگیر (با مشورت پزشک یا داروساز)

• مصرف مرطوب‌کننده‌های مخصوص پوست‌های حساس برای کاهش خشکی و تحریک

• در درماتیت تماسی، دوری از ماده حساسیت‌زا (مثلاً جواهرات، شامپو یا محصولات آرایشی)

روش‌های خانگی برای کنترل علائم خفیف اگزمای گوش

1. شستشوی ملایم: پوست گوش را با آب گرم (نه داغ) هر شب شستشو دهید.

2. مرطوب‌سازی پوست: بلافاصله بعد از استحمام از مرطوب‌کننده بدون عطر استفاده کنید تا رطوبت پوست حفظ شود.

3. دوری از محرک‌ها: از تماس طولانی با زیورآلات یا وسایل تحریک‌کننده خودداری کنید.

4. حفاظت در هوای سرد: از کلاه مناسب استفاده کنید، اما از پشم خشن که ممکن است پوست را خشک کند، پرهیز کنید.

5. کرم‌های ضد خارش غیر نسخه‌ای: با مشورت داروساز می‌توان برای کاهش خارش و تورم استفاده کرد.

6. محصولات ملایم مراقبت از پوست: شوینده‌ها و شامپوهای بدون عطر و رنگ یا محصولاتی که مخصوص پوست حساس هستند، مناسب‌ترند.

 توجه: درمان خانگی همیشه کافی نیست. اگر اگزما متوسط تا شدید باشد، حتماً باید به متخصص گوش و پوست مراجعه کنید تا داروی مناسب تجویز شود.

جمع‌بندی

اگزمای گوش یک مشکل پوستی شایع است که می‌تواند کانال گوش، لاله گوش و اطراف آن را درگیر کند. این بیماری معمولاً با خارش، قرمزی، خشکی، پوسته‌ریزی و گاهی ترشح همراه است و در صورت بی‌توجهی، ممکن است باعث التهاب شدید یا عفونت شود.

علل اگزمای گوش می‌تواند ژنتیکی، آلرژیک یا ناشی از تماس با مواد محرک باشد. انواع اصلی آن شامل:

• درماتیت تماسی: واکنش پوست به فلزات، پلاستیک یا محصولات آرایشی

• درماتیت سبوره‌ای: ناشی از پوست چرب و فعالیت بیش از حد مخمرهای طبیعی پوست

• درماتیت آتوپیک: زمینه ژنتیکی و حساسیت به عوامل محیطی

• درماتیت عفونی: در اثر باکتری یا قارچ ایجاد می‌شود

برای تشخیص، مراجعه به پزشک متخصص گوش یا پوست ضروری است. پزشک با معاینه، شرح حال و در صورت نیاز تست‌های آلرژی یا پوستی نوع اگزما را مشخص می‌کند.

درمان می‌تواند شامل داروهای موضعی و خوراکی، کرم‌های استروئیدی یا مهارکننده‌های کلسینورین و در برخی موارد نوردرمانی باشد. همچنین، مرطوب نگه داشتن پوست، پرهیز از مواد محرک، استفاده از محصولات ملایم و رعایت نکات پیشگیری می‌تواند علائم را کاهش دهد و از عود بیماری جلوگیری کند.

با مراقبت صحیح و تشخیص به موقع، اگزمای گوش قابل کنترل و درمان است و می‌توان از ناراحتی و عوارض جدی‌تر پیشگیری کرد.

سوالات متداول درباره اگزمای گوش

اگزمای گوش چیست و چه علائمی دارد؟

پاسخ: اگزمای گوش یک التهاب پوستی است که می‌تواند کانال گوش، لاله گوش و اطراف آن را درگیر کند. علائم رایج شامل خارش، قرمزی، خشکی، پوسته‌ریزی، تورم و گاهی ترشح است. در موارد شدید ممکن است باعث درد یا کاهش موقت شنوایی شود.

چه عواملی باعث ایجاد اگزمای گوش می‌شوند؟

پاسخ: علت دقیق هنوز مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، آلرژی‌ها، حساسیت به مواد محرک مانند شامپو، رنگ مو، گوشواره نیکل‌دار و استفاده طولانی‌مدت از سمعک یا هدفون می‌توانند زمینه‌ساز اگزما باشند.

آیا کودکان هم می‌توانند به اگزمای گوش مبتلا شوند؟

پاسخ: بله، کودکان و نوزادان به دلیل پوست حساس‌تر، مستعد اگزمای گوش هستند. این مشکل در کودکان معمولاً با خارش، قرمزی، پوسته‌ریزی و گاهی ترشح همراه است و کاملاً غیرمسری است.

اگزمای گوش چه انواعی دارد؟

پاسخ: انواع اگزما شامل:

• درماتیت تماسی: ناشی از تماس با مواد حساسیت‌زا

• درماتیت سبوره‌ای: مرتبط با پوست چرب و فعالیت مخمرهای طبیعی

• درماتیت آتوپیک: زمینه ژنتیکی و آلرژیک

• درماتیت عفونی: ناشی از باکتری یا قارچ

شبه‌اگزمای گوش چیست؟

پاسخ: وقتی حساسیت پوستی در گوش بدون عامل تحریک‌کننده مشخصی ظاهر شود، به آن شبه‌اگزما یا aural eczematoid dermatitis می‌گویند. بیشتر در افراد با پوست سبورئیک یا سابقه پسوریازیس دیده می‌شود.

چگونه می‌توان اگزمای گوش را تشخیص داد؟

پاسخ: مراجعه به پزشک متخصص گوش یا پوست ضروری است. پزشک با معاینه دقیق، شرح حال بیمار و گاهی تست‌های پوستی یا آلرژی نوع اگزما را مشخص می‌کند.

درمان دارویی اگزمای گوش شامل چه مواردی است؟

پاسخ: درمان دارویی بسته به نوع و شدت اگزما متفاوت است و می‌تواند شامل کرم‌ها و قطره‌های استروئیدی، داروهای ضد قارچ، مهارکننده‌های کلسینورین، قرص یا تزریق استروئیدی و در موارد خاص نوردرمانی باشد.

روش‌های طبیعی و خانگی برای کاهش علائم چیست؟

پاسخ: برخی روش‌ها شامل:

• شستشوی ملایم با آب گرم

• استفاده از مرطوب‌کننده بدون عطر بلافاصله پس از استحمام

• اجتناب از تماس با مواد محرک

• محافظت از گوش در هوای سرد

• استفاده محدود از کرم‌های ضد خارش غیر نسخه‌ای

آیا خاراندن گوش هنگام اگزما مجاز است؟

پاسخ: خیر. خاراندن پوست گوش التهاب را شدیدتر کرده و می‌تواند باعث خونریزی یا عفونت شود. بهتر است از دستکاری ناحیه مبتلا خودداری و سریعاً به پزشک مراجعه شود.

چگونه می‌توان از اگزمای گوش پیشگیری کرد؟

پاسخ: نکات پیشگیری شامل:

• پرهیز از خاراندن یا استفاده از سواب پنبه‌ای

• استفاده از محصولات هیپوآلرژنیک و بدون الکل و عطر

• شستشو با آب گرم و کوتاه

• مرطوب‌سازی روزانه پوست اطراف گوش

• دوری از گوشواره‌های نیکل‌دار و تماس طولانی با هدفون یا هندزفری